Skontaktuj się z nami już dziś:
Tel: 17 740 21 31 Kom: 696 429 799 Kom: 696 429 796

Niepowodzenia szkolne w edukacji wczesnoszkolnej | Część 1

Niepowodzenia szkolne w edukacji wczesnoszkolnej | Część 1

 


Rodzaje niepowodzeń szkolnych

Przeprowadzane od wielu lat badania, dotyczące niepowodzeń ucznia, dowodzą, iż występują różne rodzaje owych niepowodzeń szkolnych, jak również im towarzyszących zachowań. Rodzaje te zostały przedstawione jako niepowodzenia ukryte i podzielono je na:

  • przejawiające się niewielkimi brakami w umiejętnościach, wiadomościach oraz nawykach uczniów niepostrzeganych przez rodziców, nauczycieli i ich samych. Powstają tutaj pierwsze syndromy braku zadowolenia ze szkoły, problemy z rozumieniem pewnych zagadnień, a co za tym idzie nienadążaniem za przebiegiem lekcji. W sytuacji, gdy te niewielkie niedociągnięcia nie zostaną wyhaczone, zaczynają powstawać nowe trudności o zwiększonej „sile”, a co za tym idzie stają się one zauważalne dla rodziców i nauczycieli. Objawia się to początkowo brakiem zainteresowania zajęciami, a co za tym idzie zniechęceniem do nauki. I tutaj bardzo widocznym objawem owego stanu są pierwsze ujemne odniesienia się ucznia do szkoły.
  • Opóźnienie programowe – jest już zaawansowanym brakiem wiadomości, umiejętności i nawyków ucznia. Mimo chęci oraz starań, uczeń nie jest w stanie podołać wymaganiom nauczyciela poprzez bardzo dużą ilość braków. Rozpoczyna więc działania, które według niego spełnią owe wymagania, zaczyna oszukiwać – przepisuje zadania domowe od innych uczniów. Utrzymuje się to do czasu, aż nie skutkuje. Uczeń dostaje pierwsze złe oceny, a co za tym idzie, wkracza w fazę trzecią zwaną niepowodzeniami jawnymi. W przypadku, gdy podejmowane przez nauczyciela próby wyeliminowania niepowodzeń szkolnych nie przyniosą pozytywnych skutków, owe niepowodzenia pogłębią się tak, iż pojawią się symptomy psychologiczne, które mają zazwyczaj charakter neurologiczny.[1]

 

Pod względem psychologicznym i pedagogicznym, powtarzanie klasy powoduje obniżenie efektywności uczenia się, zmniejsza zainteresowania nauką szkolną, niekorzystnie wpływa na postawę ucznia do otoczenia, przyczynia się do zaburzeń i kompleksów, często prowadzi do zahamowania prawidłowego rozwoju umysłu ucznia.[2] Uczniowie powtarzający klasę, bardzo często mają złe oddziaływanie na cały zespół klasowy, zakłócają zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, a co za tym idzie sprawiają trudności wychowawcze. Bardzo często odsiew  przyczynia się do zwiększenia szeregów ludzi niedoświadczonych i nie przystosowanych do współżycia w społeczeństwie.


Źródło niepowodzeń szkolnych

Na niepowodzenia szkolne oddziałuje wiele przyczyn, nad których analizą autorzy niekiedy spędzali wiele lat. Jan Konopnicki wyróżnia następujące przyczyny: emocjonalne i społeczne, intelektualne oraz szkolne. Z kolei Halina Filipczuk podzieliła owe przyczyny na:

  • wewnętrzne – które są związane z psychicznym i fizycznym rozwojem ucznia, z jego właściwościami indywidualnymi;
  • zewnętrzne – na które składają się warunki życia ucznia, oddziaływanie otoczenia, wychowawcza praca i opieka jaką zapewnia mu rodzina oraz szkoła.[3]

 

Natomiast Czesław Kupisiewicz dzieli przyczyny niepowodzeń szkolnych na: ekonomiczno-społeczne, biopsychiczne, pedagogiczne, a ponadto wyróżnia dwa dodatkowe czynniki które są zależne i niezależne od nauczyciela czy też ucznia

  • czynniki, które są zależne od uczniów, a więc niechęć do nauki, złe zachowanie się w szkole itp.
  • czynnikom niezależnym od ucznia towarzyszy atmosfera wychowawcza w rodziny, różne niedostatki w pracy dydaktyczno-wychowawczej szkoły, długotrwała choroby itd.

Przyczyny niepowodzeń szkolnych

Wszyscy autorzy zajmujący się dotychczas analizą przyczyn niepowodzeń szkolnych podkreślili ich złożonych charakter. Jednak nie ustalono do końca, która z przyczyn odgrywa dominującą i decydującą rolę w szkolnych postępach bądź niepowodzeniach uczniów. Niektórzy z badaczy określali, iż złe warunki społeczno-ekonomiczne są główną przyczyną niepowodzeń, z kolei inni uważali, że to właśnie braki biopsychiczne są ich przyczyną, natomiast inni dostrzegali je w pracy szkoły. [4] Tak więc należałoby pokrótce omówić wyżej wymienione przyczyny:

  • przyczyny społeczno-ekonomiczne – dotyczą tych względnie stałych warunków kulturowych, materialnych i społecznych, które przyczyniają się niekorzystnej sytuacji życiowej ucznia, jednocześnie w środowisku rodzinnym i pozaszkolnym.​ Coraz częściej możemy spotkać się w literaturze przedmiotu z takim pojęciem jak „uczniowie zaniedbani pedagogicznie”, dotyczy to uczniów, którym brakuje wychowania rodzinnego i jest to przyczyną niepowodzeń szkolnych. Owe zaniedbanie jest spowodowane czynnikami zewnętrznymi, które istnieją poza uczniem. W ich efekcie uczeń nie osiągnął i nie osiąga poziomu rozwoju, który jest możliwy w zależności od predyspozycji wewnętrznych sił rozwojowych, jak również od prawidłowych warunków środowiskowych.[5] 
  • przyczyny biopsychiczne – należą do drugiej grupy czynników oddziałujących na niepowodzenia szkolne uczniów. Dotyczą one czynników biologicznych, a zarazem psychicznych „tkwiących w uczniu”. Jak podaje literatura przedmiotu zły stan fizyczny dzieci przyczynia się na ich funkcjonowanie w placówce szkolnej. Zły stan fizyczny rozumiany jest następująco: wada wzroku, mowy, słuchu, które przyczyniają się do utrudnienia w odbiorze pewnych informacji oraz wykonywania określonych zadań, a także jako schorzenia, które powodują szybkie znużenie ucznia, zmęczenie i zmniejszenie jego podstawowej wydolności. Owe schorzenia wpływają niekorzystnie, ponieważ są związane z większą od standardowej absencją ucznia w szkole, co doprowadza do zwiększania zaległości w nauce, podczas jej niesystematycznego uzupełniania. Kolejna grupa niepowodzeń pojawiająca się w edukacji, jest związana z ogólnymi zaburzeniami rozwoju ucznia. A więc dotyczy to dzieci z pogranicza normy intelektualnej oraz upośledzeniem w stopniu lekkim, które także uczęszczają do szkoły masowej. Dzieci z problemami intelektualnymi zazwyczaj mają trudności z porównywaniem przedmiotów, wyszukiwaniem podobieństw pomiędzy zjawiskami oraz przedmiotami, wybraniem ważnych cech w danym zbiorze, a także dokonywaniem ogólnych danych, które wynikają z działania. Natomiast dzieci z upośledzeniem w stopniu lekkim często nie opanowują podstawowego zakresu wiedzy, gdyż towarzyszący im defekt myślenia przede wszystkim operacji uogólniania i abstrahowania, bardzo utrudnia uczniom w tworzeniu i przyswajaniu pojęć. Myślenie tych dzieci z niepełnosprawnością w stopniu lekkim ma charakter konkretno-obrazowy oraz sytuacyjny. Niska ruchliwość intelektualnych procesów, wolniejsze tempo myślenia, ubóstwo mowy, a także trudność w skupieniu uwagi to cechy które towarzyszą danej grupie dzieci. Możemy więc stwierdzić, iż obie grupy dzieci mają nikłe szanse w osiągnięciu efektów w nauce zbliżonych do ich rówieśników w szkole masowej, gdyż potrzebują zdecydowanie więcej czasu na przyswojenie wiedzy, ale także innych metody dydaktycznych, które są odpowiednio przystosowane do potrzeb i możliwości poznawczych, a te z kolei może zapewnić im szkoła specjalna.[6]
  • przyczyny pedagogiczne – możemy wyróżnić wśród nich czynniki natury dydaktycznej oraz organizacyjnej, stosunkowo niezależne od nauczyciela, związane z nieodpowiednimi warunkami zewnętrznymi pracy dydaktyczno-wychowawczej, jak również stosunkowo zależne od nauczyciela, związane bezpośrednio z jego pracą.​ Stały, standardowy system szkolny, jest często wskazywany jako jedna z przyczyn trudności w niepowodzeniach szkolnych. Brak elastyczności standardowego systemu zakłóca indywidualizowanie dydaktyczno-wychowawczej pracy, w wielu przypadkach zamyka również drogę do scalenia życia społecznego z nauką szkolną, odpowiedzialną za potrzeby dzieci, przyczyniając się do trudności w nauce szkolnej dzieci mniej zdolnych, z kolei zdolnym uniemożliwia ich całkowity rozwój. [7]

 

W kolejnych częściach zostanie przedstawiona profilaktyka niepowodzeń szkolnych oraz przedstawione zostaną badania dotyczące niepowodzeń szkolnych w edukacji wczesnoszkolnej.


[1] B Łuczak, Niepowodzenia w nauce. Przyczyny, skutki, zapobieganie, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000, s.13

[2] W. Okoń, Wprowadzenie…, s. 360

[3]H. Filipczuk, Zapobiegamy trudnościom i niepowodzeniom szkolnym, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1973

[4] J. Jastrząb, Niektóre przyczyny niepowodzeń szkolnych, [w:] K. Denek, F. Bereźnicki, J. Świrko-Pilipczuk, Proces kształcenia i jego uwarunkowania, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2002, s.111

[5] B. Muchacka, Szkoła w nauce praktyce edukacyjnej, tom II, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2006, s. 319-320

[6] J. Czajkowska, K. Herda, Zajęcia korekcyjno – kompensacyjne w szkole, Wydawnictwo WSiP, Warszawa 1989, s. 53-55

[7] G. Więcek, efektywna integracja szkolna, Towarzystwo Naukowe Kul, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Lublin 2008, s.22-24. 


Przedstawiony został fragment pracy dyplomowej Katarzyny Juda - absolwentki studiów podyplomowych - Zintegrowana edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna


img