Główne symptomy autyzmu

Autyzm wczesnodziecięcy

L. Kanner, opisując autyzm wczesnodziecięcy ustalił kryteria które odnosiły się do charakterystycznych cech tego zaburzenia. Wyróżnił on:

• niezdolność do nawiązania więzi oraz interakcji z ludźmi występująca od początku życia;

• niezdolność do porozumiewania się z innymi za pomocą języka;

• obsesja na punkcie niezmienności otoczenia i opór przed zmianami;

• zaabsorbowanie przedmiotami a nie ludźmi;

• zporadyczne wykazywanie sporych możliwości intelektualnych;[1]

Aby ułatwić lekarzom diagnozę w Medical World News opublikowano kilka ogólnych wskaźników autyzmu. Według tego opisu dzieci z tym zaburzeniem miały być nadmiernie niespokojne bez widocznej przyczyny i  miały nie być świadome własnej tożsamości. Powinny być zaabsorbowane zazwyczaj jednym określonym przedmiotem, kręcić sie w kółko, kołysać, chodzić na palcach, przeciwstawiać sie jakimkolwiek zmianom, mięć trudności związane z mową lub nie mówić w ogóle. Miały sprawiać wrażenie dzieci ciężko opóźnionych a jednocześnie okazjonalnie przejawiać przebłyski normalnej lub wyjątkowej inteligencji[2]. Od tego czasu wiedza na temat objawów autyzmu znacznie się poszerzyła w oparciu o liczne badania i wieloletnie obserwacje. Poszerzenie terminu autyzmu do spektrum zaburzeń autystycznych również sie do tego przyczyniło, dając jeszcze szerszy obraz tego zjawiska. Przy tym należy pamiętać, że objawy autyzmu nie muszą występować jednocześnie i w jednakowym nasileniu. Jest to sprawa bardzo indywidualna, a powiedzenie, że każde dziecko jest inne w tym przypadku nabiera istotnego znaczenia[3]. Ponad to objawy dotyczące zachowania i funkcjonowania dziecka zmieniają sie wraz z jego wiekiem i w przeważającej części zależą od indywidualnych predyspozycji, takich jak: potencjał intelektualny, poziom rozwoju mowy lub jej kompensowania w sposób alternatywny, stopień nasilenia zaburzeń sensorycznych, poziom zrytualizowania zachowań, stopień ograniczenia aktywności i zainteresowań[4].

Objawy autyzmu

Ilość objawów w poszczególnych okresach rozwojowych jest bardzo duża, natomiast specyficzne zaburzenia u poszczególnych dzieci są tak indywidualne, że zdarza się, iż niepokojące objawy nie zawsze są zauważane przez otoczenie. Jednak już w pierwszym roku życia dziecka widoczne są symptomy tego zaburzenia jak brak płaczu w celu przywołania rodziców oraz nie szukanie w niech oparcia i pocieszenia. Generalnie dzieci wykazują brak adekwatnych reakcji społecznych w stosunku do osób bliskich i obcych. Nie nawiązują prawidłowej więzi emocjonalnej z rodzicami.  Preferują samotność. Często nie wyciągają rąk do matki by je wzięła, nie wykazują lęku separacyjnego w sytuacji oddzielenia od niej a w przypadku przytulenia przez inną osobę nie występuje reakcja dopasowania czyli wtulania sie w osobę, która przytula dziecko trzymając je na rękach. Jednocześnie w tej sytuacji może wystąpić sztywnienie lub wiotczenie ciała.  Dzieci te często wykazują brak tolerancji na interwencję ze strony osób dorosłych, niechęć do czynności higienicznych i pielęgnacyjnych. Bywają nadmiernie płaczliwe, ich sen jest krótki i płytki. Wykazują zaburzenia w kontakcie wzrokowym, unikają go, odwracając twarz, zasłaniając oczy, czasem obserwują kątem oka. Ich ekspresja twarzy jest zubożona. Nie wykazują zainteresowania prostymi zabawami, opartymi na współdziałaniu lub naśladowaniu. Uwidacznia się zaburzony rozwoju mowy przy jednoczesnym niewystępowaniu innych form komunikacji niewerbalnej, za pomocą gestów, znaków. Gaworzenie nie pojawia się lub jest monotonne, bez modulacji naśladującej głos opiekuna. Można zauważyć opóźnienie lub nieharmonijność rozwoju ruchowego[5].

W drugim roku życia niepokojący jest zwłaszcza zaburzony rozwój mowy. Niejednokrotnie dzieci te nie wypowiadają żadnych słów na widok opiekunów. Nie reagują na opuszczenie przez opiekunów w nieznanym otoczeniu wśród osób obcych. Inne osoby traktują instrumentalnie np. używają ręki dorosłego do uzyskania jakiś przedmiot.  Nie nabywają  umiejętności dzielenia uwagi, nie zwracają sie w kierunku pokazywanym przez dorosłego, który chce zwrócić na coś ich uwagę. Nie naśladują  prostych gestów, często nie reagują na własne imię jak gdyby nie słyszały. Mają trudność ze  skupieniem uwagi na twarzy mówiącego i nawiązywaniem z nim kontaktu wzrokowego, niejednokrotnie nie są  zainteresowane kontaktem z innymi dziećmi ani naśladowaniem ich czynności. Ich reakcje są zubożone lub nieadekwatne. Wykazują ograniczenia w możliwościach poznawczych. Wykazują nadselektywność bodźców nadmiernie koncentrując się na elementach zabawek bądź ich mało istotnych cechach, zbytnio przywiązują się  do wybranych przedmiotów. Wykazują niezdrową  fascynację światłem lub ruchem wirowym, zmieniającym sie obrazem, wielokrotnie powtarzającymi się dźwiękami. Używają przedmiotów lub zabawek w sposób schematyczny, często niezgodny z funkcją np. układają je w szeregi, segregują według jakiejś cechy, wprawiają w ruch wirowy. Można u nich zaobserwować częste powtarzanie tych samych stereotypowych czynności jak machanie rękami, zatykanie uszu, trzaskanie drzwiczkami, kręcenie sie w kółko, chodzenie na palcach oraz specyficzne ruchy rąk i nadgarstków. Nie radzą sobie ze zmianą, dążą do  niezmienności w otoczeniu. Mogą prezentować  zachowania trudne jak: agresja, płacz, autoagresja, wybiorczość pokarmowa problemy wynikające z zaburzenia pracy zmysłów[6].

W trzecim roku życia dziecka powyższe symptomy mogą sie pogłębiać. Mowa jest zubożona, zasób słownictwa nie poszerza się, nie przechodzi ono fazy zadawania prostych pytań. Dzieci te często nie rozumieją prostych poleceń, nie potrafią angażować sie w proste zabawy ani w interakcje rówieśnicze. Nie potrafią wejść w dialog nie podejmują zabaw funkcjonalnych oraz naśladowczych opartych na wyobraźni. Mają trudności z rozumieniem i respektowaniem norm i zasad współżycia[7].

U starszych dzieci można zaobserwować brak opanowania treningu czystości, niechęć do słuchania bajek lub oglądania książeczek, nieumiejętność użycia zabawek zgodnie z ich przeznaczeniem. Ich zabawa nie rozwija się, nie podejmują zabaw tematycznych. Nie respektują zasad społecznych i w zabawie, nie potrafią czekać na swoją kolej.  Mowa jest zaburzona, nie posiadają nieumiejętność budowania prostych zdań, czasem używają mowy swoistej, odwracają zaimki, nie mówią o sobie "ja". Ich mowa jest  monotonna bez modulacji i rytmu, występują echolalie bezpośrednie lub odroczone. Ich procesy myślowe i rozumowanie są zaburzone z powodu braku "teorii umysłu".  Mają trudności ze zrozumieniem  prostych dowcipów słownych i sytuacyjnych, przenośni i wypowiedzi ironicznych, wszystko interpretując dosłownie. Mają trudności z rozumieniem komunikatów niewerbalnych, odczytywaniem cudzych emocji i interpretacją zachowań innych. Nie potrafią przewidywać  konsekwencji zachowań ze względu na ograniczenia w myśleniu przyczynowo-skutkowym. Ich zainteresowania są wybiórcze, często o charakterze fiksacyjnym. Mają trudności z podjęciem i prowadzeniem dialogu chyba, że dotyczy obszaru ich zainteresowań. Nie dostrzegają specyficznych reakcji otoczenia w relacjach społecznych. Mogą prezentować zachowania natrętne lub naruszające cielesność: ocieranie się, obwąchiwanie, kompulsywne zadawanie pytań[8].

Oprócz kłopotów z kontaktami społecznymi, komunikacją, zabawą i zachowaniami stereotypowymi dzieci autystyczne przejawiają jeszcze inne, mniej specyficzne problemy dotyczące emocji i zachowania. Mogą to być kłopoty ze snem i jedzeniem jak juz zasygnalizowano w tej pracy, napady złości, wybuchy agresji, zachowania destrukcyjne, nadaktywność, ucieczki, trudność ze skupieniem uwagi. Choć nie są to problemy charakterystyczne jedynie dla autyzmu to jednak dość często towarzyszą temu zaburzeniu[9]. Osoby te mogą mieć również objawy fizyczne jak problemy trawienne. U dzieci może wystąpić słaba koordynacja mięśni wielkich i mięśni rąk. Około jedna trzecia z nich ma napady drgawek[10]. Wszystkie objawy zaburzenia opisane powyżej mieszczą się w obszarze triady diagnostycznej o której już wspomniano.  Są to przejawy zaburzenia interakcji społecznych, komunikacji oraz zachowania stereotypowe. Należy jednak pamiętać, iż zaburzenie o którym mowa stanowi szerokie spektrum, nie wszystkie objawy muszą ujawnić się u danego dziecka jak również ich nasilenie może być odmienne.