Zajęcia muzyczno–ruchowe w rozwoju dziecka przedszkolnego

Ruch i muzyka w edukacji przedszkolnej

Muzyka towarzyszy każdemu człowiekowi już on najmłodszych lat. Nie należy pomijać ogromnego wpływu muzyki już w okresie prenatalnym. Pierwszą, najpiękniejszą melodią jest bicie serca matki, jej głos oraz wszystkie przyjemne odgłosy z zewnątrz. Uważa się, dziecko, które ma przyjść na świat ma swoje ulubione dźwięki, na które żywo reaguje poruszając się lub kopiąc. Bardzo ważne jest aby przyszłe mamy miały jak najwięcej kontaktu z muzyką, zwłaszcza relaksacyjną i klasyczną, która uspokaja i wycisza. Szczególnie polecana jest muzyka W.A. Mozarta, która dzięki swojej uporządkowanej i przejrzystej formie oraz wyraźnej melodii i rytmie wpływa rozwijająco na potencjał umysłowy dziecka. Wywnioskować więc można, iż muzyka jako dziedzina sztuki jest ciągle obecna w życiu człowieka, również w okresie płodowym i intensywnie oddziałuje na wszelkie procesy rozwojowe w każdej dziedzinie życia[1].

Dziecięca twórczość w początkowym etapie średniego dzieciństwa jest działalnością spontaniczną i niekontrolowaną. Ogromna liczba bodźców jaka wpływa na dziecko i jego zmysły kształci zdolność do ich spostrzegania, rozróżniania i reagowania na nie. Daje to początek wszelkim ekspresjom i różnorodnym formom wyrazu, które przyczyniają się do rozwoju procesów myślowych i poznawczych w późniejszym okresie życia. Bodźce, które najintensywniej działają na percepcje dziecka to głównie: dźwięki, barwy, kształty, smaki czy zapachy. Tak ważne jest więc stosowanie przez nauczycieli jak największej liczby bodźców, które mogą korzystnie wpływać na działalność twórczą dziecka (ruchową, muzyczną, literacką, plastyczną czy teatralną)[2].

Przedszkole jest jednym z najważniejszych ogniw pierwszej edukacji instytucjonalnej dlatego zajęcia muzyczno – ruchowe powinny być tam prowadzone w ramach normalnego cyklu obowiązkowego dla wszystkich dzieci. Niestety nie zawsze tak jest ponieważ najczęściej zajęcia umuzykalniające odbywają się w ramach nieobowiązkowych zajęć popołudniowych lub ich po prostu nie ma. Często są one również zastępowane innymi lekcjami co bezsprzecznie jest ogromną stratą dla ogólnego rozwoju wychowanków. Należy pamiętać, iż zajęcia rytmiczne musza być prowadzone przez wykwalifikowanego nauczyciela, który posiada odpowiednie przygotowanie gdyż tylko wtedy będą one korzystnie wpływały na wychowanie muzyczne i ogólne dzieci[3].

Teoretyczne podstawy zajęć muzyczno-ruchowych w przedszkolu 

Rozpoczynając dywagacje na temat istoty oraz definicji zajęć muzyczno – ruchowych, a więc ogólnie mówiąc wychowania muzycznego warto określić różnice między wychowaniem muzycznym, a kształceniem muzycznym. Pierwsze, odnosi się do szeroko pojętego umuzykalnienia przez wpływ szkolnictwa ogólnokształcącego oraz dzięki środkom masowego przekazu. Drugie natomiast określa zawodowe kształcenie muzyków – wykonawców, teoretyków i twórców. Oba wymienione działania stawiają przed sobą całkiem odmienne cele, a co za tym idzie prowadzą do formułowania różnych od siebie problemów oraz metodyki kształcenia[4]. Z. Lissa określa zadanie wychowania muzycznego, którym powinno być nauczenie wychowanka (słuchacza) przeżywać i rozumieć muzykę. Jak zaznacza autorka, nie chodzi o dokładną i techniczną analizę dzieła muzycznego ale o umiejętności intelektualnego i emocjonalnego przeżywania muzyki, a co za tym idzie rozbudzenie zainteresowań muzycznych i muzykalności dziecka[5].

Wychowanie muzyczne wywodzi się z teorii wychowania estetycznego, jednak ze względu na wychowawczy charakter muzyki powinna ona być traktowana nie tylko jako środek estetyczny ale przede wszystkim jako element wpływający na rozwój człowieka. W obecnych czasach rola muzyki niestety bardzo często sprowadza się jedynie do zaspokajania potrzeb rozrywkowych i do zabawy natomiast dużo rzadziej traktuje się ją jako element wychowawczy. Wszelkie instytucje oświatowe powinny więc w sposób świadomy i rozsądny umożliwiać swoim wychowankom kontakt z muzyką, a co za tym idzie, rozwijać ich ciekawość oraz zdolności muzyczne.

Cele i funkcje zajęć muzyczno-ruchowych w przedszkolu

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego podaje, że jednym z zadań przedszkola jest tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, która odnosić się ma do różnych sfer aktywności dziecięcej m.in. mowy, zachowania, ruchu, środowiska, ubioru, muzyki, tańca, śpiewu, plastyki i teatru[6]. Polski system wychowania przedszkolnego dużo uwagi poświęca wychowaniu estetycznemu, które jest jednym z elementów wychowania ogólnego. Uwrażliwianie dziecka na otaczające piękno – muzyczne, plastyczne czy moralne sprzyja jego wszechstronnego rozwojowi. Uzdolnienia twórcze, które są kształtowane już na poziomie edukacji przedszkolnej sprzyjają twórczej oraz ambitnej postawie w dorosłym życiu i w każdym rodzaju ludzkiej działalności[7]. Kolejny punkt Podstawy programowej wyznacza inne zadanie wychowania przedszkolnego. Wynika z niego, ze pobyt dziecka w przedszkolu ma pomóc w zgłębianiu i efektywnym poznawaniu świata. Bez wątpienia zajęcia muzyczne przyczyniają się do tego. Poprzez kontakt z muzyką, zwłaszcza z różnorodnymi formami muzykowania i tworzenia muzyki dziecko lepiej i aktywniej poznaje, a także tworzy otaczającą rzeczywistość. Zajęcia muzyczne rozbudzają przeżycia estetyczne, rozwijają wyobraźnię, pozwalają nie tylko na przeżywanie ale również doświadczanie[8].

Wielu autorów jednomyślnie uważa, że wychowanie muzyczne spełnia szereg funkcji dotyczących wielu sfer życia. Funkcje te wzajemnie się przenikają[9]:

• Funkcja poznawcza i kształcąca

Wpływa na rozwój procesów myślowych tj. synteza i analiza, indukcja i dedukcja, abstrahowanie czy porównywanie. Dzięki wychowaniu muzycznemu rozwija się zdolność spostrzegania, wyobrażania, pamięci oraz pomysłowości. Funkcja ta mówi o dostarczaniu dzieciom wiadomości na temat kultury muzycznej, kompozytorów i ich dziełach oraz ma im pokazywać podstawowe środki wyrazu artystycznego,

• Funkcja wychowawcza

Głównie odnosi się do wychowania społecznego; uczy kulturalnego zachowania
w kontaktach z innymi ludźmi, kształtuje poczucie odpowiedzialności, uprzejmość, pokazuje właściwe normy postępowania i współodpowiedzialności. Jej założeniem jest wprowadzenie dziecka w życie społeczno – muzyczne poprzez nawiązywanie do tradycji narodowych, śpiewanie piosenek oraz naukę tańców tradycyjnych,

• Funkcja kompensacyjna

Zaspokaja ona ruchowe potrzeby dziecka ponieważ poprzez udział w zajęciach muzyczno – ruchowych ma ono możliwość wyrażenia własnej ekspresji, a także dostaje szansę na swobodne improwizacje taneczne. Dzięki temu, wzrasta poczucie własnej wartości oraz buduje się uznanie w grupie rówieśniczej, co z kolei pozytywnie wpływa na rozwój emocjonalny,

• Funkcja terapeutyczna

Wskazuje nie tylko na zdrowotne zalety obcowania z muzyką czyli lepsze samopoczucie, zachowanie, terapię w nerwicach ale również pokazuje psychoterapeutyczne aspekty tj. regenerację umysłu, aktywizację procesów myślenia czy poczucie spokoju i rozluźnienia,

• Funkcja estetyczna

Wskazuje ona na rozwój zainteresowań i upodobań muzycznych dziecka oraz dostarcza pozytywnych przeżyć i emocji.

Podsumowując, warto wskazać na jeden z głównych celów zajęć umuzykalniających w przedszkolu. Zakłada on rozbudzanie i podtrzymywanie kształtujących się właśnie już w przedszkolu zainteresowań i nawyków kontaktu z muzyką. Dziecko przy okazji zajęć muzycznych powinno chłonąć muzykę i dźwięki ale przede wszystkim ma z tego czerpać przyjemność i satysfakcję. Nie można zapominać o rozwoju wyobraźni, twórczości oraz naturalnej ekspresji dziecka. Dzięki nowo zdobytym doświadczeniom muzycznym przedszkolak powinien samodzielnie i świadomie tworzyć muzykę. Organizacja życia przedszkolnego musi zatem pomagać w twórczym i radosnym poszukiwaniu, a także kształtowaniu aktywnej postawy dziecka wobec muzyki[10].