Kultura bezpieczeństwa zaczyna się od pracodawcy – dyrektor PCUD prof. Artur Woźny na konferencji „Wizja Zero”

22 października 2026 r. na Politechnice Rzeszowskiej odbyła się konferencja „WIZJA ZERO – Od świadomości do działania”, zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie we współpracy z Politechniką Rzeszowską. Wśród prelegentów był dr hab. Artur Woźny, prof. PRz, dyrektor Podkarpackiego Centrum Usług Dydaktycznych. W wykładzie o kulturze bezpieczeństwa pokazał, dlaczego samo przestrzeganie przepisów BHP nie wystarcza i co naprawdę zmienia postawy pracodawców. Wnioski z wystąpienia dotyczą firm, ale też szkół i przedszkoli.

 „Wizja Zero” częścią strategii Państwowej Inspekcji Pracy w Rzeszowie?

Konferencja była częścią strategii Państwowej Inspekcji Pracy „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” i wpisywała się w kampanię „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Organizatorzy szukali odpowiedzi na pytanie, jak skutecznie ograniczać liczbę wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz jak budować kulturę bezpieczeństwa w przedsiębiorstwach.

Na spotkanie zaproszono przedsiębiorców, specjalistów BHP, kadrę techniczną firm i wszystkich zainteresowanych bezpieczeństwem pracy. Konferencja odbyła się w Budynku V Politechniki Rzeszowskiej przy al. Powstańców Warszawy 12, a Państwowa Inspekcja Pracy transmitowała ją na żywo na swoim kanale YouTube. W programie znalazły się m.in. wystąpienia „Wypadek przy pracy – środki profilaktyczne kluczem do bezpieczeństwa”, „Kształtowanie kultury bezpieczeństwa w przedsiębiorstwach a świadomość pracodawcy” oraz „Wspólna odpowiedzialność w prewencji wypadkowej”. Studenckie koła naukowe Politechniki pokazały też swoje konstrukcje, m.in. łazik marsjański i bolid.

Główna teza wykładu: przepisy to fundament, ale nie kultura bezpieczeństwa

Dr hab. Artur Woźny, prof. PRz, wygłosił wykład „Kształtowanie kultury bezpieczeństwa w przedsiębiorstwach a świadomość pracodawcy”. Jego główna teza brzmiała: przestrzeganie przepisów BHP jest fundamentem, ale samo nie tworzy kultury bezpieczeństwa. Tworzą ją decyzje i postawa pracodawcy, który uznaje życie i zdrowie pracowników za najważniejszą wartość, a potem pokazuje to na co dzień własnym przykładem.

Komunikacja jako warunek bezpieczeństwa

Dużą część wystąpienia prof. Woźny poświęcił komunikacji. Przywołał słowa George’a Bernarda Shawa, że największym problemem w komunikacji jest iluzja, że ona zaszła. Zwrócił uwagę na pracowników z zagranicy, coraz liczniejszych także w szkołach. Emocjonalne zabarwienie wypowiedzi bywa dla nich zupełnie inne, więc łatwo o nieporozumienie, a nieporozumienie może być krokiem do wypadku. Dlatego wśród rekomendacji znalazły się szkolenia nie tylko z BHP, ale też z komunikacji.

Zaangażowanie „od wypadku do wypadku”

Prof. Woźny pokazał wyniki własnych badań: zaangażowanie pracodawców w sprawy BHP rośnie niemal do 100% po wypadku albo kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, a potem, „gdy opada kurz po bitwie”, wyraźnie spada. Jako najczęstsze bariery wymienił:

• traktowanie szkoleń BHP jako kosztu, a nie inwestycji,

• skupienie na dokumentacji zamiast na realnym bezpieczeństwie,

• presję czasu,

• brak zaufania i strach przed zgłaszaniem błędów.

Służby BHP powinny być dla pracodawcy partnerem w zarządzaniu ryzykiem, a nie komórką od papierów.

Rekomendacje: dłuższe szkolenie BHP dla pracodawców i lepsze studia BHP

Prof. Woźny zaproponował, by obowiązkowe 16-godzinne szkolenie BHP dla pracodawców i osób kierujących pracownikami rozszerzyć o dwie godziny na temat ekonomicznych i społecznych skutków złej organizacji stanowisk pracy oraz o co najmniej godzinę o budowaniu relacji w zespole. Wyjaśnił, że po wypadku śmiertelnym zespół zaczyna się od siebie odsuwać, a wydajność spada.

Przedstawił też analizę programów studiów podyplomowych z BHP na dziesięciu uczelniach. Wnioski: programy nie są spójne, mają niewiele godzin metodyki i brakuje w nich praktyki. To ważny sygnał dla wszystkich, którzy kształcą przyszłe kadry BHP.

Jak mierzyć kulturę bezpieczeństwa?

Według prof. Woźnego kultury bezpieczeństwa nie da się ocenić wyłącznie liczbą wypadków i absencji. Warto mierzyć także:

• odsetek działań korygujących wykonanych w terminie,

• liczbę zagrożeń zgłoszonych przez samych pracowników,

• wyniki oceny wiedzy pracowników,

• regularność konsultacji z załogą,

• wyniki anonimowych ankiet o tym, czy ludzie nie boją się zgłaszać problemów.

We wnioskach prof. Woźny podkreślił, że kultura bezpieczeństwa jest częścią kultury organizacyjnej, a jej trwała poprawa wymaga przywództwa, udziału pracowników, konsekwencji i systematycznego doskonalenia.

Co z tego wynika dla szkół i przedszkoli?

Szkoła i przedszkole też są zakładami pracy, a dyrektor odpowiada za bezpieczeństwo uczniów i pracowników. Wnioski z wystąpienia przenoszą się wprost na placówki oświatowe:

• jasne polecenia i zadania, przy których nauczyciel może powiedzieć, z czym ma trudność,

• rozróżnianie pomyłki od łamania procedur,

• atmosfera, w której nikt nie boi się zgłosić zagrożenia, zanim stanie się wypadek,

• regularne ćwiczenia, np. ewakuacyjne, które sprawdzają procedury w praktyce. Więcej o tym piszemy w poradniku „Bezpieczna ewakuacja w szkole”.

Kultura bezpieczeństwa w szkole to w dużej mierze zadanie dla kadry kierowniczej. Kompetencje przywódcze i organizacyjne rozwijają studia podyplomowe Zarządzanie oświatą – menadżer w oświacie.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest strategia „Wizja Zero” Państwowej Inspekcji Pracy?

To strategia PIP „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. Jej celem jest ograniczanie wypadków przy pracy i chorób zawodowych przez budowanie kultury bezpieczeństwa, a nie tylko egzekwowanie przepisów. Rzeszowska konferencja z 22 października 2026 r. była jednym z jej działań.

Czym jest kultura bezpieczeństwa w organizacji?

To część kultury organizacyjnej: wspólne wartości, postawy i codzienne zachowania, w których życie i zdrowie ludzi są ważniejsze niż pośpiech czy oszczędności. Według prof. Artura Woźnego kulturę bezpieczeństwa tworzy przede wszystkim postawa pracodawcy i jego własny przykład, a przepisy BHP są jej fundamentem, ale jej nie zastępują.

Dlaczego samo przestrzeganie przepisów BHP nie wystarcza?

Ponieważ zaangażowanie w BHP często rośnie dopiero po wypadku lub kontroli, a potem spada. Bariery to m.in. traktowanie szkoleń jako kosztu, skupienie na dokumentacji, presja czasu i strach przed zgłaszaniem błędów. Bez zmiany postaw przepisy pozostają na papierze.

Jak mierzyć kulturę bezpieczeństwa w firmie lub szkole?

Oprócz liczby wypadków i absencji warto śledzić: odsetek działań korygujących wykonanych w terminie, liczbę zagrożeń zgłoszonych przez pracowników, wyniki oceny ich wiedzy, regularność konsultacji oraz anonimowe ankiety o tym, czy ludzie nie boją się zgłaszać problemów.

Jaką rolę w bezpieczeństwie pracy odgrywa komunikacja?

Kluczową. Nieporozumienie może być krokiem do wypadku, zwłaszcza w zespołach, w których pracują osoby z różnych krajów i kultur. Dlatego prof. Woźny rekomenduje szkolenia nie tylko z BHP, ale również z komunikacji.

Czy szkoła jest zakładem pracy w rozumieniu BHP?

Tak. Szkoła i przedszkole zatrudniają pracowników, więc obowiązują je przepisy BHP, a dyrektor odpowiada za bezpieczeństwo zarówno pracowników, jak i uczniów. Wnioski z konferencji „Wizja Zero” dotyczą więc także placówek oświatowych.

Jak zdobyć kwalifikacje z bezpieczeństwa i higieny pracy?

Jedną z dróg są studia podyplomowe. W PCUD w Rzeszowie prowadzimy studia Bezpieczeństwo i higiena pracy. O tym, jak wygląda ścieżka zawodowa, piszemy w artykule „Jak zostać starszym inspektorem BHP?”. Nauczycielom, którzy chcą uczyć przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, proponujemy studia Edukacja dla bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo zaczyna się od przygotowanych ludzi

Chcesz budować kulturę bezpieczeństwa w swojej firmie, szkole lub przedszkolu? Sprawdź studia podyplomowe Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz Edukacja dla bezpieczeństwa, a także aktualne kursy i szkolenia PCUD. Masz pytania? Skontaktuj się z nami.

Przeczytaj i obejrzyj:

• Zaproszenie na konferencję – Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie

• Nagranie transmisji na kanale Państwowej Inspekcji Pracy (YouTube) – wystąpienie prof. Woźnego od 41:19

• WIZJA ZERO: więcej wiedzy i odpowiedzialności, mniej wypadków przy pracy – Nowiny

Galeria